Logo Fotoacademie
ENGLogin studenten
Direct inschrijven

Het zebrapad.

Onlangs kon ik eindelijk eens Roland Barthes aanhalen. Aanleiding was een beeld dat mij persoonlijk raakte en dit fenomeen is op treffende wijze door Barthes in zijn ‘La Chambre Claire’ beschreven.

Barthes was geïnteresseerd geraakt in de fotografie door het zien van een foto van Napoleons jongste broer, Jerome, gemaakt in 1852. Barthes keek in de ogen van iemand die met die ogen ‘De Keizer’ had gezien. Het boek is het resultaat van het willen doorgronden van wat fotografie nu werkelijk is. Hij komt tot een aantal gedachten, bijvoorbeeld dat fotografie met de dood te maken heeft; het moment waarop de foto genomen is, behoort namelijk gelijk tot het verleden. Een andere is zijn beschrijving van het studium en het punctum. In het kort komt het erop neer dat veel beelden al in een context staan vanuit de relatie met de gebeurtenis die is vastgelegd, hetgeen geldt voor het overgrote deel van de journalistieke fotografie en ook de amateurfotografie. Het beeld is eenduidig, het kan een zekere schok teweegbrengen, maar niet verstoren; de foto kan schreeuwen, maar niet verwonden. Het punctum is datgene wat uit de foto kan springen, dat wel kan verwonden, kan prikken, kan verontrusten, zonder dat het waarom direct benoembaar is.

Rutger van der Hoeven (journalist bij De Groene) is onlangs gepromoveerd op ‘Het mondiaal visueel geheugen. Een studie naar de herkenning en interpretatie van iconische en historische foto's.’. Voor dit onderzoek heeft hij 25, door academici als wereldberoemd dan wel iconisch bestempelde, nieuwsfoto’s ingezet om een mondiaal visueel geheugen te kunnen aantonen. In het kielzog van Barthes worden deze foto’s door academici nog immer als simpel bekritiseerd.

De ‘9-11 Airplane’ had mondiaal een herkenning van zo’n 86%, op vier stond ‘Napalm Girl’ met nog maar 48%. De vooraf als iconisch beeld bestempelde ‘Migrant Mother’ kwam niet verder dan 13%.

Zelf ben ik benieuwd wat de resultaten zouden zijn als je buiten het kader van de nieuwsfoto treedt: bijvoorbeeld de in oktober 50 jaar oude cover van Abbey Road, met de blote voeten van McCartney als punctum. Of is het zijn sigaret?